مىكند ، در صدر اسلام وسايل ارتباطى امروزى وجود نداشت . از اين رو ، پيامبر صلى الله عليه و آله با اعزام عناصر نفوذى و اطّلاعاتى ، اخبار لازم را به‌دست مىآورد . اين افراد ، با نفوذ به داخل مراكز دشمن ، و منطقهء عمليات به‌طور دقيق صحبت‌هاى آنان را گوش كرده و به پيامبر صلى الله عليه و آله گزارش مىدادند . حذيفه در جنگ خندق به دستور پيامبر صلى الله عليه و آله به داخل صفوف دشمن نفوذ كرد و اطّلاعات خوبى به‌دست آورد . همچنين ، پيامبر صلى الله عليه و آله « عبدالله بن رواحه » را همراه با سه نفر به خيبر فرستاد تا با نفوذ در ميان يهوديان از وضع خيبر ، قصد ساكنان و گفت و گوهايى كه مىكنند ، آگاه شود . نيز ، چنين كرد . در جنگ حنين نيز پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله ، به « عبدالله بن ابى حَدْرَدْ » فرمود : ميان مردم برو و از آنان اطّلاعات و اخبار كسب كن . خصوصاً سخنان « مالك » ، فرمانده آنان ، را بشنو و به اطلاع ما برسان . « 1 » او نيز با نفوذ به جايگاه فرماندهى ، اخبار و اطلاعات با ارزشى به‌دست آورد و به پيامبر صلى الله عليه و آله گزارش داد . 4 - 2 - هم‌پيمانان كشورهاى دوست و هم‌پيمان نيز ، عامل ديگرى براى جمع‌آورى اخبار مىباشند . در صدر اسلام ، اخبار از طريق قبيله‌هاى هم‌پيمان كسب مىشد . به چند نمونه اشاره مىكنيم : يك - حضرت در جنگ بدر به طايفهء « بنى عبس » مأموريت داد كه

--> ( 1 ) - المغازى ، ج 2 ، ص 566 .